Η δημοσιογραφία ως λειτούργημα ή ως μέσω διαμόρφωσης κοινής γνώμης;

Γράφει η Βογιατζάκη Δέσποινα

Δημοσιογραφία καλείτε η αναζήτηση της αλήθειας, η συγκέντρωση πληροφοριών και η δημοσιοποίηση της είδησης. Ο δημοσιογράφος είναι υποχρεωμένος να δημοσιοποιεί την ιδιότητα του πριν από την απόκτηση των πληροφοριών από την πηγή του και να σέβεται το απόρρητο της πηγής του. Εν συνεχεία, καλείτε να καταγράψει και να δημοσιοποιήσει την είδηση στους πολίτες. Με απόλυτο σεβασμό προς την τήρηση των προσωπικών δεδομένων. Όχι βάση της προσωπικής του άποψης. Όχι βάση προσωπικών συμφερόντων του ιδίου ή του εργοδότη του ή άλλων ατόμων. Αλλά την δημοσιοποίηση της είδησης ως έχει. Ώστε ο πολίτης να ενημερωθεί για το γεγονός και να σχηματίσει την δική του άποψη, ανεπηρέαστος.

Ο δημοσιογράφος δεν δικαιούται να αποκρύπτει την είδηση – την αλήθεια. Μια τέτοια ενέργεια μπορεί να θεωρηθεί ζημιογόνα προς το κοινό συμφέρον. Φυσικά, ούτε να διαστρεβλώνει την αλήθεια δικαιούται. Μια τέτοια δράση ονομάζεται προπαγάνδα. Έχοντας αποκτήσει τα στοιχεία που παράγουν την είδηση, δεοντολογικά δεν μπορεί να την αποκρύψει. Είναι ‘υποχρεωμένος’ να την δημοσιοποιήσει.

Η προπαγάνδα είναι μια ενέργεια που την συναντάμε κυρίως στον τομέα της διαφήμισης και στον τομέα της πολιτικής. Ο λόγος, είναι γιατί ο σκοπός της είναι να διαμορφώσει την κοινή άποψη προς όφελος του ατόμου ή του προϊόντος. Διαβάζοντας, λοιπόν τον ορισμό της δημοσιογραφίας και τον ορισμό της προπαγάνδας, διαπιστώνουμε ότι έχουμε να αντιμετωπίσουμε δυο διαφορετικές συνθήκες που δεν έχουν κανένα κοινό σημείο αναφοράς.

Παρ' όλα αυτά, αν τρέξουμε στο μακρινό ή και κοντινό παρελθόν και δούμε στην πράξη πως διαμορφώνετε η σύγχρονη δημοσιογραφία, διαπιστώνουμε ότι αυτές οι δύο έννοιες έχουν ‘παντρευτεί’ με έναν τρόπο ώστε να θεωρείτε απολύτως φυσικό.

Θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε ως παράδειγμα τον τρόπο που διεξάγονται τα τηλεοπτικά δελτία ειδήσεων στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια. Ο τρόπος που έχει καθιερωθεί να λειτουργούν είναι να παρουσιάσουν την είδηση στους πολίτες -στην εισαγωγή του κεντρικού παρουσιαστή-, την σκυτάλη παίρνει το βίντεο που διαμορφώθηκε για το συγκεκριμένο γεγονός με λίγο περισσότερη ένταση από τον δημοσιογράφο και το επόμενο βήμα είναι να υπάρχει συζήτηση, με δημοσιογράφους, ειδικούς, πολιτικούς ή και με τους ίδιους τους πρωταγωνιστές της είδησης, σε έντονους τόνους, τις περισσότερες φορές. Η χρήση αυτής της ενέργειας, δεν γίνεται, μόνο, για να δώσει “φως” στο γεγονός, να παρέχει επιπρόσθετες πληροφορίες στο κοινό. Αλλά έχει ως στόχο την διαμόρφωση της κοινής γνώμης. Η ένταση στην φωνή των συνομιλητών ως ένδειξη αγανάκτησης, η χρήση σε λέξεις-κλειδιά, σε όλη τη διάρκεια της συζήτησης, η συνεχόμενη επανάληψη αυτών των εκφράσεων, και η τοποθέτηση επί του θέματος με βάση προσωπικές εκτιμήσεις και απόψεις, έχει ως αποτέλεσμα τη δημιουργία, διαμόρφωση και διαχείριση της κοινής γνώμης!

Η Δημοσιογραφία τελειώνει με το τέλος της προβολής της είδησης. Η προπαγάνδα αρχίζει με την συνέχιση του θέματος μέσω δημοσίων συζητήσεων.

Φυσικά, δεν υπάρχει μόνο ο δημοσιογράφος. Μην ξεχνάμε τον εργοδότη. Κυρίως για την τηλεόραση, όπου εκεί τα πράγματα είναι αρκετά δύσκολα. Ο λόγος είναι απλός. Ακόμα και αν ο δημοσιογράφος επιθυμεί να κάνει σωστά τη δουλειά του, ο εργοδότης πασχίζει να κρατήσει την άδεια του σταθμού. Βλέπετε η αδειοδότηση των ραδιοτηλεοπτικών σταθμών στην Ελλάδα είναι προσωρινή. Ο εκάστοτε Υπουργός και η εκάστοτε Κυβέρνηση, έχει το δικαίωμα να παραχωρήσει ή να ακυρώσει άδειες. Η λειτουργία των τηλεοπτικών σταθμών, με αυτή την μορφή, θα υφίστανται όσο υπάρχουν “καλές σχέσεις” μεταξύ των δυο πλευρών. Προφανώς λοιπόν, ακόμα και αν ο δημοσιογράφος θέλει να κάνει σωστά τη δουλειά του, βάσει των νόμων και του δεοντολογικού κώδικα, ο Καναλάρχης πασχίζει να κρατήσει ανοιχτή την επιχείρησή του!

Ένας φαύλος κύκλος έχει διαμορφωθεί στο Δημοσιογραφικό, Ραδιοτηλεοπτικό και Πολιτικό τομέα της Ελλάδας. Όπου αν δεν υπάρξουν σωστές και άμεσες λύσεις από την πηγή του προβλήματος, θα συνεχίσουμε να βιώνουμε καταστάσεις σε βαθμό εξευτελισμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας στο βωμό της τηλεθέασης και να θεωρούνται, αδίκως, οι δημοσιογράφοι αναξιόπιστοι, από μια μεγάλη μερίδα του κοινού.

Ως αποτέλεσμα είναι η δημοσιογραφία να μην μπορεί να παραμείνει ως λειτούργημα αλλά να γίνεται έρμαιο στα χέρια κάποιων και να χρησιμοποιείτε ως μέσω διαμόρφωσης της κοινής γνώμης με προπαγανδιστικές ενέργειες!