Τι θα έκανες αν κάποιος σου έπαιρνε τη σειρά;

Χαρά Τσέκου, PhD

Ψυχολόγος

Η εκπαίδευση στη θετική διεκδικητική συμπεριφορά εντάσσεται στο πλαίσιο της εκπαίδευσης στις κοινωνικές δεξιότητες, οι οποίες περιλαμβάνουν παρεμβάσεις που έχουν ως στόχο να γίνει το άτομο αποτελεσματικότερο στις διαπροσωπικές του σχέσεις. Τα πακέτα εκπαίδευσης στη θετική διεκδικητική συμπεριφορά μπορεί να δίνουν έμφαση στη χρήση συμπεριφορικών τεχνικώνη ή/και στην τροποποίηση του δυσλειτουργικού τρόπου σκέψης του ατόμου σχετικά με τη συμπεριφορά του. Η εκπαίδευση στους τρόπους διεκδίκησης προϋποθέτει ότι το άτομο:

• Εκτιμά τον εαυτό του και τους άλλους.
• Αποδέχεται ότι υπάρχουν περιπτώσεις όπου παρά την προσπάθειά του θα αποτύχει σε αυτά που επιθυμεί.
• Προσπαθεί να είναι ρεαλιστής. Για πολλά προβλήματα δεν υπάρχουν τέλειες λύσεις, ούτε μαγικές ικανότητες επίλυσής τους.
• Παρόλο που θα επιθυμούσε να είναι αγαπητό σε όλους και να έχει πάντα δίκαιη μεταχείριση, κάτι τέτοιο δεν είναι πάντα εφικτό.
• Αναγνωρίζει ότι οι αλλαγές στη συμπεριφορά χρειάζονται χρόνο και μεγάλη πρακτική εξάσκηση.
• Διατίθεται να διερευνήσει νέους τρόπους σκέψης και συμπεριφοράς.

Τεχνικές για την εκπαίδευση στη θετική διεκδικητική συμπεριφορά

Οι συμπεριφορικές τεχνικές διακρίνονται σε αυτές που εστιάζουν σε εξωλεκτικές συμπεριφορές και σε αυτές που έχουν ως στόχο να τροποποιήσουν λεκτικές συμπεριφορές.

Στη θετική διεκδικητική συμπεριφορά η εξωλεκτική επικοινωνία χαρακτηρίζεται από ένταση φωνής ανάλογη με την περίσταση, βλέμμα που παραμένει σταθερό χωρίς να είναι επίμονο, στάση σώματος που αποπνέει δυναμισμό και ρυθμό ομιλίας που είναι σταθερός. Αντίθετα, στην παθητική συμπεριφορά, σε σχέση με τη βλεμματική επαφή, η ματιά μπορεί να δείχνει «πρόφαση» και στις κινήσεις του άτομου να διαφαίνεται η νευρικότητά του, καθώς και άλλα στοιχεία που μπορεί να υποδηλώνουν χαμηλή αυτοεκτίμηση, όπως ο μη σταθερός ρυθμός ομιλίας με χαμηλή ένταση. Παρόμοιες εξωλεκτικές συμπεριφορές ενδέχεται να μειώσουν την ισχύ των λεκτικών μηνυμάτων. Στην επιθετική συμπεριφορά, πάλι, το βλέμμα είναι έντονο και επίμονο, η ένταση της φωνής δυνατή και η στάση του σώματος υπερβολική.

Στις λεκτικές συμπεριφορές συμπεριλαμβάνεται η χρήση εκφράσεων που δηλώνουν ευθέως συναισθήματα, είτε αρνητικά είτε θετικά (π.χ. «μου άρεσε το φαγητό»), και η χρήση του πρώτου ενικού προσώπου, όταν εκφράζονται προσωπικές απόψεις (π.χ. «μου αρέσει αυτό το εστιατόριο» αντί «αυτό το εστιατόριο θεωρείται καλό»).

Μία ακόμη τεχνική που χρησιμοποιείται για την εκπαίδευση στη θετική διεκδικητική συμπεριφορά είναι η τεχνική της «τεχνητής κλιμάκωσης». Εφαρμόζεται στις περιπτώσεις που τα δικαιώματα του ατόμου απειλούνται. Στον πρώτο βαθμό κλιμάκωσης το άτομο εκφράζει με ευγενικό τρόπο την ενόχλησή του. Στο δεύτερο βαθμό κλιμάκωσης το άτομο επαναλαμβάνει τη θέση του, αλλά τόσο ο λεκτικός όσο και ο εξωλεκτικός τόνος γίνεται εντονότεροι. Στον τρίτο βαθμό κλιμάκωσης το άτομο ενημερώνει τον άλλο για τις συνέπειες της επιμονής του στην ενοχλητική συμπεριφορά. Ο τέταρτος βαθμός κλιμάκωσης αφορά την εφαρμογή των συνεπειών για τις οποίες είχε προειδοποιήσει το άτομο προηγουμένως. Συνεπώς, το τρίτο και τέταρτο επίπεδο απάντησης εφαρμόζονται μόνον εφόσον το άτομο είναι σε θέση να πραγματοποιήσει τις ενέργειες στις οποίες αναφέρεται.

H εκπαίδευση στη θετική διεκδικητική συμπεριφορά περιλαμβάνει και την άσκηση της αντίστασης στις διακοπές κατά τη διάρκεια των συζητήσεων. Η δυνατότητα ολοκληρωμένης έκθεσης κάποιας θέσης είναι εξίσου σημαντική με τη συμμετοχή στη συζήτηση. Ορισμένοι τρόποι αντίστασης στις διακοπές κατά τη συζήτηση είναι οι παρακάτω:

• Να ανεβάσει το άτομο τον τόνο της φωνής του, συνεχίζοντας να μιλάει.
• Να επαναλάβει τη φράση με την οποία ξεκίνησε όταν πήρε το λόγο.
• Να κάνει μία σύντομη παύση και να συνεχίσει να παραθέτει τα επιχειρήματά του με περισσότερη έμφαση.
• Να χρησιμοποιήσει ανάλογη στάση του σώματος για να τονίσει τα λεγόμενά του, δηλαδή να γείρει το σώμα του προς τα άτομα στα οποία απευθύνεται, να μη στραφεί προς το μέρος του ατόμου που διακόπτει ή να σταματήσει και να του πει «μιλώ, περίμενε να τελειώσω».
• Να μην απολογηθεί σε αυτόν που διακόπτει (π.χ. λέγοντας «συγγνώμη, μιλώ»).

http://edujob.gr/