Οι βενιζελικοί κρατούμενοι στη Νεάπολη, μετά το κίνημα της 1ης Μαρτίου 1935

του Αλέκου Ανδρικάκη

Οι κρατούμενοι της φωτογραφίας είναι στελέχη του Κόμματος Φιλελευθέρων στην Κρήτη. Πόζαραν στον φωτογραφικό φακό στο προαύλιο της φυλακής της Νεάπολης, τον Απρίλιο του 1935, μετά τις συλλήψεις τους, που ακολούθησαν το αποτυχημένο κίνημα της 1ης Μαρτίου εκείνης της χρονιάς.

Η φωτογραφία ανήκει στον πρώην υπουργό και βουλευτή Φοίβο Ιωαννίδη, ο πατέρας του οποίου, Ιωάννης, ήταν ανάμεσα στους συλληφθέντες για το κίνημα. Ο Ιωάννης Ιωαννίδης διακρίνεται πρώτος αριστερά, στη σειρά των κρατουμένων που κάθονται. Είχε ενεργό ρόλο στην αντίσταση κατά των Γερμανών και σκοτώθηκε στις 11 Μαΐου 1944 από τα πυρά των κατακτητών, μετά από προδοσία. 

Στο κίνημα του 1935 οι Κρητικοί είχαν φυσικά έντονο ρόλο. Όχι μόνο οι αξιωματικοί, αλλά και οι πολιτικοί και κοινωνικοί παράγοντες. Μετά την αποτυχία του, συνελήφθησαν σχεδόν 150 βενιζελικοί στο νησί, οι οποίοι μάλιστα οδηγήθηκαν στο έκτακτο στρατοδικείο που συγκροτήθηκε στη Σούδα, οι περισσότεροι από τους οποίους καταδικάστηκαν σε φυλάκιση, ενώ αποφασίστηκε η δήμευση της περιουσίας των ίδιων και των συζύγων τους. Ανάμεσα στους συλληφθέντες ήταν βενιζελικοί βουλευτές, αξιωματικοί του στρατού και της χωροφυλακής, στελέχη του Βενιζέλου που ήδη είχαν διακριθεί ήδη στον πολιτικό στίβο ή αργότερα στους εθνικούς αγώνες. 

Με το κίνημα της 1ης Μαρτίου 1935 οι οργανώσεις της βενιζελικής παράταξης, κυρίως στο στράτευμα, αλλά και στον ευρύτερο κοινωνικό χώρο επιδίωξαν την αποτροπή της παλινόρθωσης της βασιλείας. Στόχευαν επίσης στην αποκατάσταση των δημοκρατικών αξιωματικών που είχαν εκδιωχθεί από το στράτευμα.

Στην ουσία, όμως, πίσω από την κίνηση αυτή υπήρχε ο στόχος της επιστροφής των βενιζελικών στην εξουσία. Το κίνημα όμως απέτυχε με συνέπεια να οδηγηθούν στις φυλακές εκατοντάδες στελέχη των Φιλελευθέρων, να καθαιρεθούν πολλοί ανώτατοι αξιωματικοί κι ο ίδιος ο Ελευθέριος Βενιζέλος να οδηγηθεί αυτοεξόριστος στο Παρίσι, όπου και πέθανε στις 17 Μαρτίου 1936. Οι συνέπειες ήταν ακόμη βαρύτερες, στη συνέχεια. Στις εκλογές για τη συντακτική συνέλευση, τον Ιούνιο του ίδιου χρόνου, οι Φιλελεύθεροι απείχαν. Τις εκλογές κέρδισε ο Π. Τσαλδάρης, τον οποίο ανέτρεψε στη συνέχεια ο Κονδύλης, και στις 25 Νοεμβρίου 1935, με πραξικοπηματικό τρόπο επανάφερε τη μοναρχία και τον Γεώργιο το Β΄ στο θρόνο. Λίγους μήνες αργότερα ο Ιωάννης Μεταξάς έβρισκε ανοικτό το δρόμο για την επιβολή της φασιστικής δικτατορίας.

Στην κυβέρνηση, στις αρχές του 1935, ήταν το Λαϊκό κόμμα με πρωθυπουργό Παναγή Τσαλδάρη και υπουργό Στρατιωτικών τον Γεώργιο Κονδύλη, ενώ στο αξίωμα του Προέδρου της Δημοκρατίας ο Αλέξανδρος Ζαΐμης, που είχε διατελέσει, τρεις δεκαετίες πριν, ύπατος αρμοστής στην Κρήτη. Αν και οι Λαϊκοί είχαν αναγνωρίσει την αβασίλευτη Δημοκρατία, στην ουσία το κόμμα τους δεν είχε αποκηρύξει τη βασιλεία, καθώς ένα μεγάλο μέρος των οπαδών της πίστευαν σ’ αυτήν. Το γεγονός προκαλούσε φόβους στην πλευρά του Βενιζέλου ότι θα επιχειρείτο επιστροφή στη μοναρχία. 

Πηγή: http://www.cretalive.gr/