113 χρόνια από την σφαγη του Μεγάλου Κάστρου.Εκδήλωση έξω από το ναό του Αγίου Τίτου.

Ημέρα μνήμης η σημερινή για το Ηράκλειο καθώς συμπληρώνονται 113 χρόνια από τη μεγάλη σφαγή των χριστιανών του Μεγάλου Κάστρου και την καταστροφή της πόλης από τους Τούρκους.Στα πλαίσια των εκδηλώσεων για την ιστορική επέτειο, στις 10 το πρωί στο μνημείο έξω από τον Ιερό Ναό του Αγίου Τίτου έγινε κατάθεση στεφάνων. Η σφαγή, που ξεκίνησε από την οδό 25ης Αυγούστου, την τότε λεγόμενη οδό Πλάνης, σηματοδότησε την απελευθέρωση της Κρήτης από την οθωμανική κυριαρχία. Η κατάσταση άρχισε να εκτραχύνεται ένα μήνα μετά το διορισμό του Γεωργίου Βέροβιτς πασά - παλαιότερου ηγεμόνα της Σάμου - σε γενικό διοικητή Κρήτης. Εκείνη την εποχή δολοφονήθηκε ο εισαγγελέας Κριάρης στα Χανιά, πράξη που συνοδεύτηκε από απειλητική προκήρυξη εις βάρος των χριστιανών.

Τότε, οι Μεγάλες Δυνάμεις ζήτησαν άμεσα από την Τουρκία να θέσει σε εφαρμογή τις διατάξεις του νέου Οργανισμού. Έτσι, ιδρύθηκε η Κρητική Χωροφυλακή, και το 1897 διορίστηκε αρχηγός της ο Άγγλος ταγματάρχης Μπορ. Ωστόσο οι Τούρκοι, σε μια προσπάθεια υπονόμευσης του Οργανισμού, προχώρησαν σε μια σειρά φόνων και βιαιοπραγιών.
Κατά την κρίσιμη εκείνη χρονική στιγμή, ενώ οι Μεγάλες Δυνάμεις προσπαθούσαν να αποτρέψουν τη γενίκευση των ταραχών, η ελληνική κυβέρνηση του Δεληγιάννη δεχόταν ασφυκτικές πιέσεις από την κοινή γνώμη και την αντιπολίτευση να επέμβει στην Κρήτη. Μάλιστα, η ανάμειξη της Ελλάδας στην Επανάσταση της Κρήτης στάθηκε αφορμή να ξεσπάσει ο ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897.
Υπό το βάρος αυτών των εξελίξεων, η Ελλάδα ανακάλεσε τις δυνάμεις που είχαν σταλεί στην Κρήτη την 21η Απριλίου του ίδιου έτους, προκαλώντας έτσι τη μεγάλη απογοήτευση του κατοίκων του νησιού, που είδαν το όνειρο για την Ένωση να μένει απραγματοποίητο για ακόμη μια φορά.
Μετά και την εξέλιξη αυτή, οι ηγέτες της Κρήτης αποφάσισαν να δεχτούν την πρόταση των Μεγάλων Δυνάμεων για αυτονομία, την οποία ως τότε απέρριπταν κατηγορηματικά. Μετά από πολλές διαφωνίες και διαπραγματεύσεις, οι Μεγάλες Δυνάμεις συμφώνησαν στο πρόσωπο του πρίγκιπα Γεωργίου, δευτερότοκου γιου του βασιλιά Γεωργίου του Α' της Ελλάδας, να αναλάβει το δύσκολο ρόλο του ύπατου αρμοστή.
Η κατάσταση εξακολουθούσε να είναι έκρυθμη, καθώς οι Κρήτες, στις επανειλημμένες εκκλήσεις των Μεγάλων Δυνάμεων για αφοπλισμό, έθεταν ως απαράβατο όρο την απομάκρυνση του τουρκικού στρατού από την Κρήτη.
Το νησί τέθηκε υπό διεθνή προστασία, με τη διανομή των περιφερειών της. Έτσι, οι Γάλλοι ανέλαβαν τα Χανιά, οι Ρώσοι το Ρέθυμνο, οι Άγγλοι το Ηράκλειο και οι Ιταλοί το Λασίθι. Ένα από τα προβλήματα που κλήθηκε να αντιμετωπίσει η εκτελεστική επιτροπή ήταν η ομαλή μετάβαση της εξουσίας στο πρόσωπο του ύπατου αρμοστή.

Το δράμα του Ηρακλείου

Για την ομαλή μετάβαση της εσωτερικής διοίκησης της Κρήτης από το σουλτανικό σύστημα στο νέο καθεστώς της αυτονομίας, έπρεπε να εγκατασταθούν στις νέες θέσεις τους οι νέοι υπάλληλοι του Εκτελεστικού της Κρήτης. Και ενώ απόσπασμα του αγγλικού στρατού εγκαθιστούσε στο Ηράκλειο τους φορολογικούς υπαλλήλους, ο εξαγριωμένος τουρκικός όχλος, έχοντας την παρότρυνση των τουρκικών στρατιωτικών και διοικητικών Αρχών, άρχισε σφαγιάζει χριστιανούς, να καταστρέφει, να πυρπολεί και να λεηλατεί τα πάντα στο πέρασμά του.
Ανάμεσα στα θύματα ήταν και ο υποπρόξενος της Αγγλίας στο Ηράκλειο, ο Λυσίμαχος Καλοκαιρινός, καθώς και 17 Άγγλοι στρατιώτες. Μέσα στο κλίμα αυτό του χάους και της αναρχίας, ο αγγλικός στόλος αναγκάστηκε να κανονιοβολήσει την πόλη, ολοκληρώνοντας έτσι την καταστροφή.
Η μεγάλη σφαγή και το δράμα του Ηρακλείου παρουσιάστηκαν με τα μελανότερα χρώματα από τα διεθνή ειδησεογραφικά πρακτορεία, που δημοσίευαν καταλόγους των θυμάτων και των προσφύγων. Η λύση του Κρητικού Ζητήματος είχε δρομολογηθεί...
Η πόλη τέθηκε υπό την αυστηρή επιτήρηση των στρατευμάτων των Μεγάλων Δυνάμεων, που άρχισαν ανακρίσεις για την ανεύρεση των πρωταιτίων. Η διαδικασία της τιμωρίας των ενόχων άρχισε στις 8 Σεπτεμβρίου του 1898, οπότε απαγχονίστηκαν 17 Τουρκοκρητικοί που θεωρήθηκαν ως υποκινητές της σφαγής, ενώ πολλοί ήταν αυτοί που καταδικάστηκαν σε πολυετείς φυλακίσεις και εξορίες. Οι Μεγάλες Δυνάμεις, παράλληλα με την τιμωρία των πρωταιτίων, αποδέχτηκαν και το πάγιο αίτημα των χριστιανών της Κρήτης για την απομάκρυνση του τουρκικού στρατού.
Στις 2 Νοεμβρίου του ίδιου χρόνου και ο τελευταίος Τούρκος στρατιώτης εγκατέλειπε την Κρήτη, ενώ στις 5 Νοεμβρίου του 1898 οι Κρήτες κατέθεσαν τα όπλα υπακούοντας έτσι την εντολή του Εκτελεστικού για να διευκολυνθεί η μεταβίβαση της εξουσίας στον εντολοδόχο των Μεγάλων Δυνάμεων πρίγκιπα Γεώργιο, που έφτασε στην Κρήτη ένα μήνα αργότερα, στις 9 Δεκεμβρίου του 1898. Κάπως έτσι, και με βαρύ φόρο αίματος, η μακραίωνη περίοδος της τουρκοκρατίας στην Κρήτη είχε τελειώσει*.

Για τη σημαντικότερη μέρα στη νεότερη κρητική ιστορία ο δήμαρχος Ηρακλείου Γιάννης Κουράκης τόνισε τα εξής: «Η 25η Αυγούστου 1898 και η σφαγή στο Μεγάλο Κάστρο ήταν η καταλυτική αιτία για την απελευθέρωση της Κρήτης. Είναι η σημαντικότερη ίσως ημερομηνία στη νεότερη κρητική ιστορία που δεν έχει αξιολογηθεί ανάλογα με την ιστορική της βαρύτητα. Σφαγιάστηκαν εκατοντάδες χριστιανοί κάτοικοι του Μεγάλου Κάστρου, πυρπολήθηκαν και λεηλατήθηκαν ολόκληρες συνοικίες της πόλης. Ανάμεσα στα θύματα ήταν και ο τότε υποπρόξενος της Αγγλίας Λυσίμαχος Καλοκαιρινός και 18 Άγγλοι στρατιώτες. Έγινε όμως η αρχή του τέλους για την κατοχή της Κρήτης από τους Τούρκους. Ο Δήμος Ηρακλείου τιμά την ιστορική μνήμη, που πρέπει να διατηρηθεί ώστε οι νέες γενιές να γνωρίζουν πώς κατακτήθηκε η ελευθερία στον τόπο τους».



* Βιβλιογραφία: "Ιστορία της Κρήτης" του Θεοχάρη Δετοράκη - "Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας" του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου. 

Πηγή: Νέα Κρήτη

Ανάρτηση: Μάρκος Σμυρνάκης