Δημόσια Ιστορία και Έντυπος Τύπος

 Γράφει η Βογιατζάκη Δέσποινα

Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

Με τον όρο Δημόσια Ιστορία, αναφέρετε η καταγραφή και η διατήρηση των ιστορικών πληροφοριών έπειτα από προσωπικές εμπειρίες των ανθρώπων. Επίσης αναφέρεται στην αφήγηση για θέματα εθνικά, δημοσίων Προσώπων και για ορισμένες περιόδους των χωρών του κόσμου. Η Δημόσια Ιστορία αναφέρεται στην ¨Ιστορική Συντήρηση¨, ¨Επιστημονικά Αρχεία¨, ¨Προφορική Ιστορία¨, και σε άλλους τομείς.

Το Πανεπιστήμιο της Βαλτιμόρης διδάσκει τη Δημόσια Ιστορία ως  ‘η παρουσίαση της ιστορικής γνώσης σε ένα ευρύ κοινό-ακροατήριο. Η Δημόσια Ιστορία εμφανίζεται με πολλές μορφές, παραδείγματος  χάρη, τηλεοπτικά ντοκιμαντέρ, ιστορικά έργα και τέλος, συλλογή & καταγραφή έργου’.

Το Πανεπιστήμιο του Wisconsin αλλά και ο Robert Kelley - Ιστορικός αναφέρουν ότι, ‘η Δημόσια Ιστορία πιο συχνά αναφέρεται στην απασχόληση των ιστορικών προς την Ιστορία. Συνδέοντάς την με την εργασία έξω από τον ακαδημαϊκό χώρο’.

Η Emma Wilmer- Εκδότης στο PHRC, ορίζει τη Δημόσια Ιστορία ως ‘η Ιστορία που δεν διδάσκεται μόνο μέσα στην τάξη, αλλά μαθαίνεται σε μία ποικιλία θέσεων, με διαφορετικούς τρόπους. Στη Δημόσια Ιστορία η διάδοση των ιστορικών πληροφοριών γίνεται σε ένα ευρύ κοινό μέσω των ιδρυμάτων, όπως ιστορικές κοινότητες, μουσεία, ιστορικές βιβλιοθήκες αλλά και τοποθεσίες web’.

Η Debra DeRuyver- Διευθύντρια Σύνταξης στο PHRC αναφέρει, ‘η Δημόσια Ιστορία είναι μια σειρά από θεωρίες, μεθόδους, παραδοχές και πρακτικές που διέπουν την αναγνώριση, διατήρηση, ερμηνεία και παρουσίαση των ιστορικών αντικειμένων, κειμένων, δομών σε συνδυασμό με το κοινό και για το κοινό’.  

To National Council on Public History , ορίζει ότι, ‘Δημόσια Ιστορία είναι οι ιστορικοί και οι διάφορες ομάδες κοινού πού συνεργάζονται, στην προσπάθεια να γίνει το παρελθόν χρήσιμο για το κοινό’. Επίσης αναφέρει ότι η Δημόσια Ιστορία έχει εξελιχθεί με την πάροδο του χρόνου και αυτό έχει ως συνέπεια να υπάρχουν αρκετοί ορισμοί για το συγκεκριμένο πεδίο.

Σε αυτό το σημείο θα πρέπει να αναφερθούμε σε δυο έννοιες που αρκετοί δυσκολεύονται να τις διαχωρίσουν, ‘Κοινή Γνώμη’ και ‘Δημόσια Γνώμη’. Όπως αναφέρει ο συγγραφέας Λεωνίδας Λ. Μπίλλης, στο βιβλίο του "… Η κοινή γνώμη εκφράζει το αποτέλεσμα μιας συζήτησης επί ενός θέματος το οποίο απασχολεί μια μικρή ή μεγάλη ομάδα, συνήθως αριθμητικά μετρήσιμη, όταν μπορεί να είναι μέλος μιας κοινότητας, ενός επαγγελματικού σωματείου κ.ο.κ. Δημόσια γνώμη είναι η συνισταμένη πολλών κοινών γνωμών, η οποία εκφράζεται ως συμπέρασμα επί ενός θέματος γενικού ενδιαφέροντος που αφορά στο σύνολο των μελών μιας κοινωνίας και όχι μιας ομάδας επαγγελματικών ή άλλων κοινών ιδιοτήτων…"  

Η εξέλιξη της Δημόσιας Ιστορίας.

Η πρώτη εμφάνιση της Δημόσιας Ιστορίας, όπως αναφέρει ο Habermas, πραγματοποιήθηκε στην Ευρώπη,  στο τέλος του 17^ου  και στον 18^ο αιώνα. Η Δημόσια Ιστορία άρχισε να χρησιμοποιείτε επίσημα, μόλις, τη δεκαετία του 1970 στις Η.Π.Α.  Από την δεκαετία του 1940 υπήρξαν μελετητές-ερευνητές, που μοναδικό στοιχείο της ερευνάς τους ήταν οι συνεντεύξεις από  εξέχοντες πολίτες για ιστορικά, κυρίως, γεγονότα στα οποία είχαν πάρει μέρος.

Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών Χάγκεν Φλάισερ, σε μία συνέντευξη που έδωσε το 2008 στο δημοσιογράφο κ. Νίκο Μπακουνάκη, για το βιβλίο του με τίτλο ‘Οι Πόλεμοι της Μνήμης. Ο Βʼ Παγκόσμιος Πόλεμος στη σύγχρονη δημόσια ιστορία’,  αναφέρει ότι η Δημόσια Ιστορία σε χώρες του εξωτερικού, τώρα πια, έχει κερδίσει την αναγνώριση ως πανεπιστημιακό γνωστικό αντικείμενο.

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΤΥΠΟΥ

Ο Τύπος έκανε τα πρώτα του βήματα τον  16^ο αιώνα, με την μορφή μονόφυλλων. Η πρώτη μονόφυλλη εφημερίδα εκδόθηκε το 1660 με την ονομασία ‘gazette’ -¨εφημερίδα¨. Αυτή ήταν και η ονομασία που έμεινε στο πέρασμα των χρόνων. Τον 17^ο αιώνα άρχισε η εφημερίδα να μπαίνει στον ανταγωνισμό, μιας και οι εκδόσεις άρχισαν να αυξάνονται. Τα θέματα με τα οποία  απασχολούνταν ήταν σε ότι αφορούσε την κοινωνία και τη διοίκηση της εποχής. Ουσιαστικά η εφημερίδα γεννήθηκε τον 17^ο αιώνα στην Γερμανία, παρόλα αυτά η χώρα που έμεινε στην ιστορία ως ‘μητέρα’ της εφημερίδας είναι η Αγγλία. Ο λόγος είναι γιατί εκεί εξελίχθηκε και πήρε, σταδιακά,  την μορφή που έχει σήμερα. Σε αυτό βοήθησε αρκετά η Αμερική. Στις Η.Π.Α., η εφημερίδα από ένα απλό φύλλο όπου ενημέρωνε απλά τους πολίτες της χώρας για τα νέα, έγινε μια μεγάλη βιομηχανία όπου το θέμα δεν ήταν μόνο η ενημέρωση των πολιτών, αλλά και η πώληση περισσοτέρων φύλλων, μιας και οι εκδότες δεν ήταν μόνο ένας αλλά πολλοί.

Παγκοσμίως,  ο Τύπος κατέχει τη δεύτερη θέση, ως μέσω ενημέρωσης. Θεωρείται το Μέσω όπου παρέχει στο κοινό του, τις ποιο έγκυρες ειδήσεις. Στις μέρες μας, η έντυπη δημοσιογραφία καλύπτει εφημερίδες και περιοδικά ποικίλης ύλης, που εκδίδονται παγκοσμίως και η διαφορετικότητα τους βρίσκεται στην γλώσσα και στα τοπικά θέματα του εντύπου. Ενώ η βασική θεματολογία παραμένει η ίδια.  

Στο άρθρο 1 του νόμου 1092/38, αναφέρεται ότι, Τύπος καλείτε οποιοδήποτε μηχάνημα το οποίο παράγει όμοια αντίτυπα, στα οποία εμπεριέχονται χειρόγραφα ή εικόνες, με ή χωρίς υποσημειώσεων. Το άρθρο 4 του νόμου 1092/38, αναφέρει ότι εφημερίδα ονομάζεται εκείνο το έντυπο που εκδίδεται καθημερινά ή , έστω, μια φορά το μήνα. Το υλικό το οποίο δημοσιεύει αφορά πολιτικά ή/ και κοινωνικά θέματα.

Ο Liebes έχει δώσει κάποιους κανόνες για την ειδησεογραφία. Οι κανόνες αυτοί, χρησιμοποιούνται από όλα τα ΜΜΕ, ως προς το είδος της είδησης και τον τρόπο γραφής της. Αυτοί οι κανόνες, όπως δημοσιεύονται στο βιβλίο του δημοσιογράφου L. Dogan Tilic, το 2000, με τίτλο ‘Η Δημοσιογραφία στην Ελλάδα και στην Τουρκία. Ντρέπομαι, αλλά είμαι δημοσιογράφος’, είναι οι ακόλουθοι:

       I. Δείξε όχι το συνηθισμένο γεγονός, αλλά το ασυνήθιστο, όχι τα κυρίαρχα πρότυπα, αλλά τις αποκλίσεις απ’ αυτά, όχι την τάξη, αλλά την αταξία, όχι την αρμονία, αλλά τη δυσαρμονία.

    II. Πρόβαλλε τη σύγκρουση, απλοποίησε όσο το δυνατόν περισσότερο τα θέματα της πραγματικής ζωής.

     III. Εστίασε στα ίδια τα γεγονότα και όχι στη διαδικασία ή στο πλαίσιο εντός του οποίου λαμβάνουν χώρα αυτά.

   IV. Μην ξεχνάς ότι η έμφαση στα γεγονότα είναι ουσιαστική έμφαση στη δράση.

    V. Παρουσίασε την κοινωνική πραγματικότητα ως μια σειρά από απλά και δραματικά γεγονότα.

    VI. Στα προγράμματα ειδήσεων συντήρησε έναν λόγο που να διασκεδάζει και να επαναλαμβάνει τα τεκταινόμενα σαν να έλεγες μια ιστορία.

Όπως παρατηρείται ο τρόπος δημοσιότητας μιας είδησης είναι πολύ σημαντικό για τον δημοσιογράφο που θα το γράψει ή θα το παρουσιάσει στο κοινό, για το ΜΜΕ που θα το δημοσιεύσει αλλά και για το ίδιο το κοινό, που θα το ακούσει ή θα το διαβάσει.  Ένα γεγονός, χρησιμοποιώντας τις κατάλληλες λέξεις, έχοντας το κατάλληλο ύφος μπορεί να προωθηθεί και να παραμείνει στη σκέψη του κοινού για αρκετό καιρό. Ένας λάθος, όμως, χειρισμός είναι ικανός να μετατρέψει, την ίδια την είδηση, σε απλή αναφορά που την επόμενη κιόλας ημέρα δεν θα την θυμάται κανείς.

Ο δημοσιογράφος, καλείται να δημοσιεύσει ένα γεγονός, με αντικειμενικότητα και προβάλλοντας την αλήθεια. Η Δημοσιογραφία, έχει ονομαστεί ‘Λειτούργημα’. Ο λόγος είναι γιατί καλείται, ο δημοσιογράφος, να είναι παρόν στα πολιτικά, ιστορικά και κοινωνικά γεγονότα. Να τα παρουσιάζει στο κοινό χωρίς να του ασκεί ψυχολογική πίεση, ώστε να δημιουργεί συμπάθειες ή αντιπάθειες προς στους πρωταγωνιστές των γεγονότων. Παρόλα αυτά, ο Δημοσιογράφος, όταν έχει να αντιμετωπίσει ιστορικά γεγονότα νιώθει την ανάγκη να υπερασπιστεί την χώρα του. Σε αυτό το σημείο υπάρχει ο κίνδυνος, να κατηγορηθεί ως προπαγανδιστής. Όπως αναφέρεται στο βιβλίο του, ο συγγραφέας,  L. Dogan Tilic, …Το σημαντικότερο κριτήριο, για να πούμε αν κάποιος κάνει προπαγάνδα, είναι αν επιχειρεί να διαδώσει τα επίσημα δεδομένα και τους επίσημους στόχους…

Δημόσια Ιστορία και ΜΜΕ.

Η σχέση της Δημόσιας Ιστορίας και των ΜΜΕ υφίσταται από την δεκαετία του 1940. Ο κινηματογράφος διαμόρφωσε πρώτος τη σύνδεση με τη Δημόσια Ιστορία. Ακολούθησε ο Τύπος, αρχικά με την αρθρογραφία και έπειτα με τις συνεντεύξεις σε αυτόπτες μάρτυρες των γεγονότων.

Εδώ και δύο δεκαετίας ο τρόπος προσέγγισης των γεγονότων έχει αλλάξει. Παλαιότερα η δημοσίευση των άρθρων αφορούσε στα τοπικά προβλήματα των πολιτών. Η παγκοσμιοποίηση των ΜΜΕ, κυρίως, έχει δημιουργήσει στους πολίτες την ‘ανάγκη’ να μάθουν τα καθημερινά προβλήματα και τα ιστορικά γεγονότα που αντιμετωπίζουν άλλοι πολίτες διαφορετικών χωρών. Έτσι, τα ΜΜΕ έχουν προσαρμόσει την ημερήσια θεματολογία τους, σε αυτό τον παράγοντα. 

Τα Μέσα με την τρομερή αμεσότητά τους προσπαθούν ακόμα και σήμερα να ικανοποιήσουν το ενδιαφέρον του κοινού. Χρησιμοποιούν κυρίως συνεντεύξεις από αυτόπτες μάρτυρες των γεγονότων, αναλύοντας την κατάσταση, την συμπεριφορά και την ψυχολογία του ανθρώπινου παράγοντα. Επίσης οι καθοδηγητές γνώμης, δηλαδή οι δημοσιογράφοι, προσπαθούν να μεταφέρουν στο κοινό την είδηση δημιουργώντας το κατάλληλο ‘σκηνικό’. Η είδηση δημοσιεύεται συνοδευόμενη με την κατάλληλη μουσική ή με τις απαραίτητες λέξεις, ώστε να δημιουργήσουν στο κοινό το επιθυμητό συναίσθημα.